Hakkın Tükenmesi ve Paralel İthalat: Orijinal Ürünü Satmak Serbest mi?

Bir ürünü hukuka uygun biçimde satın aldıysanız, onu yeniden satabilirsiniz. Bu, marka hukukunun temel dengelerinden biridir ve “hakkın tükenmesi” olarak adlandırılır: marka sahibi, kendi izniyle piyasaya sunulmuş ürünler bakımından markaya dayanarak sonraki satışlara müdahale edemez (SMK m.152). Aksi hâlde her ikinci el satış, her outlet mağazası ve her yeniden satıcı marka sahibinin iznine bağlı olurdu.

Kritik ayrıntı: tükenme nerede gerçekleşir?

Türk hukukunda tükenme, ürünün marka sahibi veya onun izniyle Türkiye’de piyasaya sunulmasına bağlıdır. Bu, uygulamada çok önemli bir sonuç doğurur: yurt dışında piyasaya sunulmuş orijinal bir ürünün Türkiye’ye getirilip satılması — yani paralel ithalat — hakkın tükenmesi ilkesiyle otomatik olarak korunmaz. Marka sahibi, Türkiye’ye izinsiz getirilen bu ürünlerin satışına markasına dayanarak itiraz edebilir.

Bu ayrım, yurt dışından ürün getirip pazaryerlerinde satan çok sayıda satıcının farkında olmadığı bir risktir. “Ürün orijinal, faturası da var” savunması, ürünün Türkiye pazarına marka sahibinin izniyle sunulmamış olması hâlinde tek başına yeterli olmayabilir.

Tükenmenin istisnası: ürünün değiştirilmesi

Hak tükenmiş olsa dahi, marka sahibi bazı hâllerde müdahale edebilir. Malın piyasaya sunulmasından sonra üçüncü kişiler tarafından değiştirilmesi veya kötüleştirilmesi hâlinde marka sahibinin dava hakkı doğar. Uygulamada bu istisna şu durumlarda gündeme gelir:

• Ürünün orijinal ambalajından çıkarılıp yeniden paketlenmesi.
• Seri numarası, parti kodu veya güvenlik etiketinin sökülmesi.
• Set hâlinde satılan ürünlerin bölünerek tek tek satılması.
• Ürünün son kullanma tarihi geçmiş, hasar görmüş veya uygunsuz saklanmış olması.
• Garanti ve satış sonrası hizmet açısından tüketicinin yanıltılması.

Yeniden satıcının markayı kullanma sınırı

Orijinal ürünü satan bir yeniden satıcı, o ürünü tanıtmak için markayı kullanabilir; aksi hâlde ürünü satması fiilen imkânsız olurdu. Ancak bu kullanım, ürünü tanıtma amacıyla sınırlıdır. Marka sahibiyle aranızda yetkili satıcılık ilişkisi varmış izlenimi yaratmak — logoyu tabelada, mağaza adında veya kurumsal kimlikte kullanmak — bu sınırı aşar ve haksız rekabet iddiasına yol açar.

Pazaryerlerinde yaşanan ihlal türlerini e-ticarette marka ihlali yazımızda ele aldık.

Marka sahibi iseniz: dağıtım kanalını korumak

• Türkiye tescilini tamamlayın. Paralel ithalata müdahale edebilmek markaya dayanır; tescilsiz markada bu araç yoktur.
• Gümrük kaydı yaptırın. İthalat aşamasında durdurma, ürün piyasaya girdikten sonra mücadele etmekten çok daha etkilidir.
• Dağıtım sözleşmelerine bölge sınırı koyun. Yurt dışı distribütörlerin ürünü Türkiye’ye yönlendirmesini sözleşmeyle engelleyin.
• Parti takip sistemi kurun. Seri numarasıyla izlenebilirlik, ürünün hangi kanaldan sızdığını tespit etmenin tek yoludur.

Satıcı iseniz: risk yönetimi

• Ürünün Türkiye pazarına yetkili kanaldan girip girmediğini tedarikçinizden yazılı olarak teyit edin.
• Faturaları ve tedarik zincirini eksiksiz saklayın; ispat yükü ihlal iddiası hâlinde size döner.
• Ambalajı bozmayın, etiketleri sökmeyin, seti bölmeyin.
• İlan metninde “yetkili satıcı” veya “resmî distribütör” gibi ifadeler kullanmayın.
• Marka logosunu mağaza kimliğinizde değil, yalnızca ürün tanıtımında kullanın.

Sık sorulan sorular

İkinci el satış da bu kapsamda mı?

Türkiye’de hukuka uygun biçimde piyasaya sunulmuş bir ürünün ikinci el satışı kural olarak engellenemez. Ürünün değiştirilmiş veya kötüleştirilmiş olması hâlinde durum değişir.

Yurt dışından kendim için getirdiğim ürünü satabilir miyim?

Kişisel kullanım için getirilen tek bir ürünün elden çıkarılması ile ticari ölçekte paralel ithalat farklı değerlendirilir. Ticari nitelikteki tekrarlayan satışlar risk oluşturur.

Marka sahibi Türkiye’de satmıyorsa yine engelleyebilir mi?

Marka Türkiye’de tescilliyse, fiilen satış yapmıyor olması müdahale hakkını tek başına ortadan kaldırmaz. Ancak marka beş yıldır kullanılmıyorsa, karşı tarafın kullanmama nedeniyle iptal talebi gündeme gelebilir —

iptal yazımıza bakabilirsiniz.

Dağıtım kanalınızı veya satış modelinizi hukuki riske karşı gözden geçirelim — bize ulaşın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz.