İnternetten Bulduğunuz Görseli Kullanmak: Sessiz Bir Tazminat Riski

Bir blog yazısına, ürün sayfasına ya da sosyal medya paylaşımına internetten bulunan bir görsel koymak, günlük bir işlem gibi görünür. Hukuken ise bu, başkasına ait bir eserin izinsiz çoğaltılması ve umuma iletilmesidir. Türkiye’de fotoğrafçılar ve görsel ajansları bu kullanımları sistematik olarak tarar ve tazminat talebiyle şirketlere ulaşır.

Neden bu kadar riskli?

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, izinsiz kullanım hâlinde hak sahibine, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin üç kat fazlasını talep etme imkânı tanır. Yani birkaç yüz liralık bir stok görsel lisansının atlanması, katlanarak büyüyen bir talebe dönüşebilir. Ayrıca talep, görselin kaldırılmasıyla sona ermez; geçmiş kullanım için de ileri sürülebilir.

Yaygın dört yanılgı

• “Kaynak gösterdim.” Kaynak göstermek izin yerine geçmez. Atıf, manevi hakka ilişkin bir yükümlülüktür; mali hakların kullanımı için ayrıca izin gerekir.
• “Arama motorunda çıktı, demek ki serbest.” Arama sonucu, lisans durumu hakkında hiçbir şey söylemez. Görselin orada bulunması, birinin onu izinsiz yüklemiş olmasından da kaynaklanabilir.
• “Ticari amaçla kullanmıyorum.” Kurumsal bir web sitesi veya sosyal medya hesabı, doğrudan satış yapmasa bile ticari faaliyetin parçasıdır.
• “Görseli değiştirdim.” Kırpmak, filtre uygulamak veya üzerine yazı eklemek işlemedir; izinsiz işleme de ihlaldir ve manevi hakları ayrıca ihlal edebilir.

Güvenli kaynaklar ve lisans doğrulama

• Ücretli stok ajanslarından lisans alın ve lisans belgesini, tarihini ve kapsamını arşivleyin.
• Ücretsiz görsel sitelerinde bile lisans metnini okuyun: bazıları ticari kullanımı, bazıları değişiklik yapılmasını sınırlar.
• Creative Commons lisanslarında koşulları kontrol edin — atıf zorunluluğu, ticari kullanım yasağı veya aynı lisansla paylaşma şartı bulunabilir.
• İnsan yüzü içeren görsellerde telif dışında kişilik hakları da gündeme gelir; model izni (release) olup olmadığına bakın.
• Marka, logo veya tanınabilir ürün içeren görsellerde ayrıca marka hukuku değerlendirmesi gerekir.

Kurumsal bir arşiv düzeni kurun

İhlal iddiasıyla karşılaştığınızda ispat yükü sizdedir: görseli hangi tarihte, hangi lisansla, hangi kapsamda edindiğinizi gösterebilmeniz gerekir. Pratik düzen şudur: her görsel için lisans belgesi, satın alma kaydı ve kullanım kapsamı tek bir yerde saklanır; ajanstan gelen görsellerde hakların size devredildiği sözleşmeyle netleştirilir.

Mali hak devrinin nasıl düzenlenmesi gerektiğini telif hakkı yazımızda anlattık.

Tazminat talebi geldiğinde ne yapmalı?

• Görseli hemen yayından kaldırın, ancak kaldırmadan önce tarihli ekran görüntüsüyle kullanım kapsamını kayıt altına alın.
• Talebin sahibinin gerçekten hak sahibi olup olmadığını doğrulayın; yetkisiz taleplerle de karşılaşılabilir.
• Kendi lisans kayıtlarınızı kontrol edin — görsel bir ajanstan alınmış olabilir.
• Talep edilen bedelin, benzer lisansların piyasa değeriyle ilişkisini değerlendirin.
• Yazışmayı vekil aracılığıyla yürütün; kabul anlamına gelebilecek beyanlardan kaçının.

Sık sorulan sorular

Ürün fotoğrafımı rakibim kullanıyor, ne yapabilirim?

Ürün fotoğrafları özgün oldukları ölçüde eser korumasından yararlanır; ayrıca rakip kullanımı haksız rekabet oluşturabilir. Platform bildirimi ile içerik kaldırılabilir, tekrar eden kullanımda hukuki yollara başvurulur —

e-ticaret ihlalleri yazımıza bakabilirsiniz.

Yapay zekâ ile ürettiğim görselde risk var mı?

Üretilen çıktının eser sayılıp sayılmadığı ve üzerinde kimin hak sahibi olduğu tartışmalıdır; ayrıca kullandığınız aracın kullanım koşulları belirleyicidir —

yapay zekâ ve telif yazımıza bakın.

Ajansın hazırladığı görselin hakları bende mi?

Otomatik olarak değil. Mali hakların devri sözleşmeyle, kapsamı belirtilerek yazılı biçimde düzenlenmelidir. Aksi hâlde kampanya bittikten sonra kendi görselinizi kullanamaz duruma gelebilirsiniz.

Görsel ve içerik kullanım süreçlerinizi gözden geçirelim — bize ulaşın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz.