Yazılım Nasıl Korunur? Telif, Ticari Sır ve Sözleşme Üçgeni

Yazılım, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında ilim ve edebiyat eseri olarak korunur. Koruma tescil gerektirmez; kod yazıldığı anda doğar. Ancak bu korumanın kapsamı, çoğu yazılım şirketinin sandığından dardır.

Ne korunur, ne korunmaz?

• Korunur: kaynak kod ve nesne kodu, hazırlık tasarım çalışmaları, kod içindeki özgün yapı ve ifade biçimi.
• Korunmaz: fikir, algoritmanın kendisi, iş mantığı, matematiksel yöntemler ve arayüzün ardındaki işlevsel konsept.

Pratik sonuç şudur: bir rakip, sizin ürününüzü inceleyip aynı işlevi kendi kodunu yazarak sunarsa, telif hakkına dayanarak bunu engellemeniz kural olarak mümkün değildir. Telif, kopyalanmaya karşı korur; aynı işlevin bağımsız olarak yeniden üretilmesine karşı değil.

Peki yazılım patentlenebilir mi?

Bilgisayar programları, program olarak kendi başına patent korumasının dışında bırakılmıştır. Ancak teknik bir problemi teknik araçlarla çözen ve somut bir teknik etki doğuran uygulamalar değerlendirmeye alınabilir; sınır incedir ve dosya bazında ele alınmalıdır.

Patent sürecinin işleyişini patent başvurusu yazımızda anlattık.

Asıl mesele: kod kimin?

Yazılım şirketlerinde en sık yaşanan uyuşmazlık ihlal değil, hak sahipliğidir. Üç senaryo ayrı ayrı düzenlenmelidir:

• Çalışanlar: İş ilişkisi içinde, işverenin talimatıyla üretilen eserlerde hak sahipliği için kanun özel bir düzen öngörür; yine de iş sözleşmesinde kapsamın açıkça yazılması, sonraki tartışmayı ortadan kaldırır.
• Serbest çalışanlar ve ajanslar: İş sözleşmesi hükümleri bunlara uygulanmaz. Mali hakların devri, yazılı ve kapsamı belirtilmiş bir sözleşmeyle sağlanmalıdır. Devir yoksa, ödemeyi yapmış olmanız hakkı size geçirmez.
• Kurucular: Şirket kurulmadan önce yazılan kodun şirkete devri çoğu startup’ta hiç yapılmaz. Yatırım turunda yapılan hukuki incelemede en sık çıkan eksik budur.

Çalışan buluşlarındaki paralel düzeni çalışan buluşları yazımızda ele aldık.

Açık kaynak: görünmeyen yükümlülük

Modern yazılımların neredeyse tamamı açık kaynak bileşenler içerir ve her bileşen bir lisansla gelir. Bazı lisanslar yalnızca atıf ister; bazıları ise türev çalışmanın aynı lisansla dağıtılmasını zorunlu kılar. İkinci gruptaki bir bileşeni kapalı kaynak ürününüze dâhil etmek, ürününüzün kaynak kodunu açmak zorunda kalmanıza yol açabilir.

Bu risk, ürün satın alma ve yatırım süreçlerinde ayrıca incelenir. Bileşen envanteri ve lisans uyum kaydı tutmak, sonradan yapılacak temizlikten çok daha ucuzdur.

Ticari sır olarak korumak

Sunucu tarafında çalışan ve müşteriye kod olarak teslim edilmeyen yazılımlarda, ticari sır koruması telif korumasından daha etkili olabilir. Bunun şartı, gizliliğin fiilen sağlanmasıdır: erişim yetkilendirmesi, gizlilik sözleşmeleri ve ayrılan çalışan prosedürü olmayan bir “sır”, hukuken de korunmaz.

Gizlilik altyapısını ticari sır ve NDA yazımızda anlattık.

Markanız da yazılımın parçasıdır

Ürün adı, çoğu yazılım şirketinde koddan daha görünür bir varlıktır. Yazılım markaları için sınıf seçimi özellik gösterir: ürün olarak dağıtılan yazılım ile hizmet olarak sunulan çözüm farklı sınıflarda korunur ve çoğu şirketin her ikisine de ihtiyacı vardır.

Sınıf kurgusunu Nice sınıflandırması yazımızda örnekledik.

Sık sorulan sorular

Kodumu bir yere kaydettirmem gerekir mi?

Koruma için gerekmez; ispat için yararlıdır. Versiyon kontrol geçmişi, tarihli yedekler ve isteğe bağlı kayıt işlemleri, eserin size ait olduğunu ve hangi tarihte var olduğunu göstermeye yarar.

Müşteriye teslim ettiğim yazılımın hakları kimde kalır?

Sözleşmede ne yazdığına bağlıdır. Kullanım lisansı vermek ile mali hakları devretmek çok farklı sonuçlar doğurur; devir yapıldığında aynı kodu başka bir müşteriye satamayabilirsiniz.

Rakip ekranlarımı birebir kopyaladı, ne yapabilirim?

Arayüz tasarımı özgün olduğu ölçüde eser olarak korunabilir; ayrıca görsel düzenlemenin tescilli tasarım olarak korunması ve haksız rekabet hükümleri gündeme gelir.

Yazılım varlıklarınızın hukuki envanterini çıkaralım — bize ulaşın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz.