Franchise Vermeden Önce Marka Tarafını Hazırlamak

Franchise, dışarıdan bakıldığında bir işletme modeli; hukuken ise bir hak paketinin kullandırılmasıdır. Bu paketin merkezinde marka bulunur. Franchise alan, esasen sizin markanızı, kurumsal kimliğinizi ve işletme sisteminizi kullanma hakkı satın alır. Bu nedenle sistemin sağlamlığı, doğrudan marka portföyünün sağlamlığına bağlıdır.

Sözleşmeden önce: marka gerçekten hazır mı?

• Tescil var mı? Franchise verirken tescilsiz bir markayı kullandırmak, hem franchise alanı korumasız bırakır hem de sizi taahhüdünüzü yerine getirememe riskiyle karşı karşıya bırakır.
• Sınıflar doğru mu? Restoran zincirinde yalnızca gıda ürünleri sınıfında tescil almak yetmez; yiyecek-içecek sağlanması hizmetleri ve franchise verme faaliyetine ilişkin sınıflar da gerekir — sınıf seçimi yazımıza bakın.
• Portföy bütünlüğü var mı? Kelime markası, logo, varsa slogan ve ambalaj biçimi; ayrıca alan adları ve sosyal medya hesapları tek bir tüzel kişide toplanmalıdır.
• Coğrafi kapsam yeterli mi? Yurt dışına franchise verilecekse, o ülkelerde tescil önceden tamamlanmalıdır. Marka hakkı ülkeseldir.

Sözleşmenin marka ile ilgili kritik hükümleri

• Lisansın kapsamı: hangi marka, hangi tescil numarası, hangi mal ve hizmetler, hangi bölge, hangi süre.
• Münhasırlık: bölge içinde tek franchise alan mı olacak, marka sahibi aynı bölgede kendi şubesini açabilecek mi?
• Kurumsal kimlik kılavuzu: logonun kullanımı, renkler, tabela ve ambalaj standartları sözleşmenin eki hâline getirilmelidir.
• Kalite denetimi: standartlar, denetim sıklığı, gizli müşteri uygulaması ve uygunsuzluk hâlinde yaptırım.
• Alt lisans yasağı: franchise alanın markayı üçüncü kişiye kullandıramayacağı açıkça yazılmalıdır.
• Fikri mülkiyet sahipliği: franchise alanın geliştirdiği yerel uyarlamaların, tarif ve materyallerin kime ait olacağı.
• Sözleşme sonrası: markanın kullanımının durdurulması, tabelanın sökülmesi, dijital varlıkların devri ve rekabet yasağı.

Kalite denetimi neden hukuki bir zorunluluktur?

Kalite denetimi yalnızca ticari bir tercih değildir. Marka, tüketiciye kaynak ve kalite güvencesi verir; bu güvencenin zedelenmesi markanın kendisini aşındırır. Kanun, markanın sahibi veya izniyle kullanılması sonucunda halkı yanıltıcı hâle gelmesini iptal sebepleri arasında sayar. Yani denetlemediğiniz bir franchise ağı, uzun vadede markanızın iptaline giden yolu açabilir.

İptal sebeplerini iptal yazımızda ele aldık.

Lisansı sicile kaydettirin

Franchise sözleşmesinin marka lisansı boyutunun sicile kaydedilmesi, lisansın üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesini sağlar. Bu, özellikle marka devredildiğinde veya franchise alan üçüncü kişilerle uyuşmazlığa düştüğünde önem kazanır.

Lisans hükümlerinin ayrıntısını marka lisans sözleşmesi yazımızda bulabilirsiniz.

Franchise alan tarafındaysanız

• Markanın gerçekten franchise verenin adına tescilli olduğunu sicilden kontrol edin.
• Tescilin kapsadığı sınıfların, işletmenizin faaliyetini karşıladığından emin olun.
• Koruma süresinin ne zaman dolduğunu ve yenileme yükümlülüğünün kimde olduğunu netleştirin.
• Marka hakkında derdest hükümsüzlük veya iptal talebi bulunup bulunmadığını araştırın.
• Yatırımınızı koruyan asgari süre, haksız fesih tazminatı ve devir hakkı hükümlerini isteyin.

Sık sorulan sorular

Franchise sözleşmesinin kanunda özel bir düzenlemesi var mı?

Franchise, kanunda müstakil olarak düzenlenmemiş karma nitelikte bir sözleşmedir. Bu nedenle tarafların iradesi ve sözleşme metni belirleyici olur; marka, gizlilik, rekabet yasağı ve fesih hükümlerinin özenle yazılması gerekir.

Franchise alan markamı kendi adına tescil ettirebilir mi?

Ettirmemelidir ve sözleşmede bu açıkça yasaklanmalıdır. Böyle bir başvuru yapılırsa, ticari vekil veya temsilcinin izinsiz başvurusuna ilişkin hükümler gündeme gelir —

kötüniyetli başvuru yazımıza bakabilirsiniz.

Sözleşme bitince franchise alan markayı kullanmaya devam ederse?

Bu, marka hakkına tecavüz oluşturur ve tecavüzün durdurulması ile tazminat talep edilebilir. Sözleşmeye konulacak cezai şart, bu süreci hızlandırır.

Franchise sisteminizin marka altyapısını kuralım — bize ulaşın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz.