Patentin Vergisel Getirisi: Sınai Mülkiyet Haklarında Kurumlar Vergisi İstisnası

Patent başvurusu çoğu şirkette “koruma” kalemi olarak değerlendirilir; oysa mali tarafı da vardır. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun “Sınai mülkiyet haklarında istisna” başlıklı 5/B maddesi, belirli şartları taşıyan buluşlardan elde edilen kazancın %50’sinin kurumlar vergisinden istisna tutulmasına imkân tanır. Üretim yapan bir şirket için bu, tescil maliyetini kat kat aşan bir etki yaratabilir.

İstisna hangi kazançlara uygulanır?

Düzenleme, Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan buluşları hedefler. İstisna üç tür kazancı kapsar:

• Buluşun kiralanmasından elde edilen kazanç ve iratlar — lisans gelirleri bu başlıkta değerlendirilir.
• Buluşun devri veya satışından elde edilen kazançlar.
• Buluşun Türkiye’deki üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazancın, patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmı.

Üçüncü başlık en çok gözden kaçanıdır: buluşunuzu lisanslamıyor ya da satmıyor olsanız bile, onu kullanarak ürettiğiniz ürünün satış kazancının buluşa düşen kısmı istisnadan yararlanabilir. Buradaki teknik mesele, kazancın ne kadarının buluşa atfedileceğinin belirlenmesidir; bu, mali müşavir ve değerleme uzmanıyla birlikte yürütülmesi gereken bir çalışmadır.

Temel şart: buluşun belgeye bağlanmış olması

İstisnadan yararlanmak için buluşun patent veya faydalı model belgesiyle korunuyor olması gerekir. Burada patentin türü önemlidir: incelemeli sistemle verilmiş bir patent ile araştırma raporu sonucunda alınmış faydalı model belgesi arasındaki fark, hem korumanın gücünü hem de istisnadan yararlanma koşullarını etkiler.

Bu nedenle “hızlı olsun” diye tercih edilen yollar, sonradan mali avantajın kaybedilmesine yol açabilir. Patent stratejisi kurulurken vergi tarafının baştan hesaba katılması, sonradan düzeltmeye çalışmaktan çok daha ucuzdur.

Patent ile faydalı model arasındaki koruma farkını bu yazımızda, başvuru sürecini ise patent başvurusu rehberimizde anlattık.

Katma değer vergisi tarafı

Kurumlar vergisi istisnasının yanında, Türkiye’de gerçekleştirilen araştırma ve geliştirme faaliyetleri sonucunda ortaya çıkan ve patent veya faydalı model belgesine bağlanmış buluşlara ilişkin gayrimaddi hakların kiralanması, devri veya satışına yönelik bir katma değer vergisi istisnası da bulunmaktadır. Lisans ve devir sözleşmeleri kurgulanırken bu boyut da değerlendirilmelidir.

Lisans ve devir sözleşmelerinin hukuki tarafını lisans sözleşmesi yazımızda ve lisans-devir hizmetimizde ele alıyoruz.

Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler

• Belgelendirme ve kayıt düzeni: İstisnaya konu kazancın ayrıştırılabilmesi için muhasebe kayıtlarının buluş bazında izlenebilir olması gerekir.
• Faaliyetin Türkiye’de yürütülmüş olması: Ar-Ge, yenilik veya yazılım faaliyetinin Türkiye’de gerçekleştirilmiş olması aranır.
• Diğer teşviklerle ilişki: İndirimli kurumlar vergisi, Ar-Ge indirimi ve teknopark istisnaları ile aynı anda uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.
• Hakkın sahipliği: Buluşun kimin adına tescilli olduğu, grup şirketleri arasında kimin kazandığı ve lisans akışının nasıl kurulduğu istisnanın uygulanabilirliğini doğrudan etkiler.

Sık sorulan sorular

Marka tescili de bu istisnadan yararlanır mı?

Hayır. Düzenleme buluşlara — yani patent veya faydalı model belgesine bağlanmış hakları — hedefler. Markalar bu istisnanın kapsamında değildir; markanın mali değeri farklı yollarla (devir, lisans, değerleme) ortaya çıkar.

Başvuru aşamasındaki patent yeterli mi?

İstisna, buluşun belgeye bağlanmış olmasını esas alır. Başvuru aşamasındaki bir dosya için uygulanabilirlik, ilgili vergi mevzuatı ve tebliğ hükümlerine göre değerlendirilmelidir.

Bu istisnadan yararlanmak için ne yapmalıyım?

İki taraflı bir çalışma gerekir: patent tarafında buluşun doğru kapsamla ve doğru belge türüyle korunması, vergi tarafında ise kazancın ayrıştırılması ve beyanın doğru kurulması. İki tarafın birlikte planlanmadığı dosyalarda avantaj çoğu zaman kullanılamadan kalır.

Buluşunuzun koruma stratejisini mali tarafıyla birlikte kurgulayalım — bize ulaşın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; vergi danışmanlığı niteliği taşımaz. İstisnanın uygulanabilirliği, şartları ve beyan usulü için mali müşaviriniz ile birlikte yürürlükteki vergi mevzuatını esas alınız.