Yurt Dışında Marka Tescili: Madrid Protokolü, EUTM ve Ulusal Başvuru

Marka hakkı ülkeseldir: Türkiye’de aldığınız tescil, yalnızca Türkiye sınırları içinde koruma sağlar. İhracat yapan, yurt dışında üretim yaptıran ya da Amazon ve Etsy gibi platformlarda satış yapan her marka için üç yol vardır — Madrid Protokolü ile uluslararası tescil, Avrupa Birliği markası (EUTM) ve hedef ülkelerde doğrudan ulusal başvuru.

Yol 1 — Madrid Protokolü ile uluslararası tescil

Türkiye, 1 Ocak 1999’dan bu yana Madrid Protokolü’ne taraftır. Sistem, TÜRKPATENT üzerinden Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü’ne (WIPO) yapılan tek bir başvuruyla, protokole taraf ülkeler arasından seçtiklerinizde koruma talep etmenizi sağlar. Tek dosya, tek dil ve merkezî bir yönetim anlamına gelir; portföy büyüdükçe yenileme ve adres değişikliği gibi işlemler tek noktadan yürütülür.

Sistemin iki kritik özelliği vardır. Birincisi, uluslararası başvurunun Türkiye’deki bir esas başvuru veya tescile dayanması zorunludur; markanız Türkiye’de yoksa bu yol kapalıdır. İkincisi, uluslararası tescil ilk beş yıl boyunca esas markaya bağlıdır: Türkiye’deki marka bu süre içinde iptal edilir veya hükümsüz kılınırsa, uluslararası tescil de etkilenir. Uygulamada “merkezî saldırı” denen bu risk, esas markanın sağlamlığını daha da önemli hâle getirir.

Seçtiğiniz her ülkenin ofisi, başvuruyu kendi mevzuatına göre inceler ve reddedebilir. Yani Madrid tek başvuru kolaylığı sağlar, ancak inceleme ve itiraz süreçleri yine ülke bazındadır.

Yol 2 — Avrupa Birliği markası (EUTM)

EUIPO nezdinde yapılan tek bir başvuru, 27 AB üyesi ülkenin tamamında geçerli tek bir hak doğurur. Avrupa pazarına yönelen markalar için maliyet açısından genellikle en verimli yoldur; ülke ülke başvuru yapmakla kıyaslandığında hem ucuz hem hızlıdır.

Buna karşılık EUTM bütünsel bir haktır: tek bir üye ülkede karşınıza çıkan önceki tarihli bir marka, başvurunun tamamını riske atabilir. Böyle bir durumda başvuru, sorunlu ülkeler dışındaki ülkelerde ulusal başvurulara dönüştürülebilir ve ilk başvuru tarihi korunur. Bu dönüştürme imkânı, EUTM riskini yönetilebilir kılar.

Yol 3 — Doğrudan ulusal başvurular

Hedefiniz Madrid sistemine taraf olmayan ya da uygulamada ulusal başvurunun daha güvenli olduğu birkaç ülkeyse, doğrudan o ülkelerin ofislerine başvurmak daha isabetlidir. Bu yol yerel vekil masrafı nedeniyle ülke başına daha pahalıdır; ancak yerel uygulamaya birebir uyarlanmış bir dosya hazırlanmasına imkân verir ve merkezî saldırı riski taşımaz.

Hangi yolu ne zaman seçmeli?

• Beş ve üzeri ülkeye yayılacaksanız ve markanız Türkiye’de sağlam biçimde tescilliyse: Madrid genellikle en verimli seçenektir.
• Hedefiniz ağırlıklı olarak Avrupa Birliği ise: EUTM tek başına 27 ülkeyi kapsar; Madrid içinden AB’yi seçmek de mümkündür.
• Bir veya iki kritik pazara odaklanıyorsanız (örneğin yalnızca ABD ve Birleşik Krallık): doğrudan ulusal başvurular daha kontrollü olabilir.
• Türkiye’deki markanız itiraz altındaysa veya kullanım geçmişi zayıfsa: merkezî saldırı riski nedeniyle Madrid yerine ulusal başvuruları değerlendirin.

Rüçhan hakkı: altı aylık pencereyi kaçırmayın

Türkiye’de yaptığınız ilk başvurudan itibaren altı ay içinde yurt dışında yapacağınız başvurularda, Türkiye’deki başvuru tarihini öne sürebilirsiniz. Bu, aradaki dönemde aynı markayı başvuru konusu yapan üçüncü kişilere karşı size öncelik sağlar. Altı aylık süre kaçırıldığında bu avantaj kalıcı olarak kaybedilir; uluslararası büyüme planı olan markalarda takvimin en kritik kalemi budur.

E-ihracat yapıyorsanız: tescil artık bir platform şartı

Amazon’un marka sahiplerine sunduğu koruma programları (Brand Registry gibi) ve benzer platform mekanizmaları, kural olarak geçerli bir marka tesciline sahip olmayı şart koşar. Tescili olmayan satıcı, ürün sayfasını koruyamaz, yetkisiz satıcıları listeden çıkaramaz ve taklitle mücadele araçlarına erişemez. Yurt dışı tescili bu nedenle yalnızca hukuki bir yatırım değil, operasyonel bir zorunluluktur.

Türkiye’deki tescil sürecini bu rehberde, pazaryeri ihlallerine karşı yolları bu yazıda anlattık.

Sık sorulan sorular

Türkiye’de tescil almadan doğrudan yurt dışına başvurabilir miyim?

Madrid Protokolü için Türkiye’de bir esas başvuru veya tescil zorunludur. EUTM ve ulusal başvurularda ise böyle bir şart yoktur; doğrudan başvurabilirsiniz. Yine de Türkiye pazarındaysanız, esas ülkede korumasız kalmak pratikte savunulabilir bir strateji değildir.

Uluslararası tescil kaç yıl geçerli?

Madrid sistemindeki uluslararası tescil on yıllık dönemler hâlinde geçerlidir ve WIPO üzerinden tek işlemle yenilenir. EUTM de on yıllıktır ve yenilenebilir.

Bir ülke başvurumu reddederse diğerleri etkilenir mi?

Madrid sisteminde hayır — her ülke bağımsız karar verir, birinde gelen ret diğerlerini etkilemez. EUTM’de ise durum farklıdır: hak bütünsel olduğu için tek bir üye ülkedeki engel başvurunun tamamını etkiler, ancak dönüştürme yoluyla diğer ülkelerde koruma sürdürülebilir.

Maliyet ne kadar tutar?

Toplam maliyet, seçilen ülke sayısına, sınıf sayısına ve her ülkenin kendi ücret tarifesine göre değişir. Madrid başvurusunda TÜRKPATENT’in bildirim ücreti, WIPO’nun temel ücreti ve seçilen ülkelerin ücretleri birlikte ödenir. Ülke listesi netleştiğinde tek tek hesaplanabilir bir tablo çıkarılır.

Hedef pazarlarınızı paylaşın, size özel bir yol haritası çıkaralım — iletişime geçin.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Ülke bazlı süreler, ücretler ve inceleme kriterleri ilgili ofisin güncel mevzuatına göre değişir.